TÜRK EDEBİYATIYLA BÖYLE OYNANIR 

Türk Edebiyatıyla Böyle Oynanır

Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları, 2002

(İkinci baskıya hazırlıyorum)

 

Edebiyat öğretimini, alışılagelen yöntemlere destek olması amacıyla, Türk edebiyatının çeşitli dönemlerini, olay ve karakter bakımından bağımsız tiyatro oyunları biçimine dönüştürerek, “Oynayarak-­izleyerek Öğrenme” yöntemine işlerlik kazandırmayı amaçladım. Edebiyat derslerine renk ve hareketlilik getirdi.

Üsküdar Hüseyin Avni Sözen Anadolu Lisesinde görev yaptığım yıllarda, sınıf içinde uygulamak amacıyla yazdığım Türk edebiyatıyla ilgili on dört kısa oyun  (2002) Milli Eğitim Bakanlığı yayınları arasında çıktı.

Sahnede izlenen olayların, anlatılan ve okunanlara göre daha kalıcı olduğu gerçeğinden hareket ederek dramatize ettiğim oyunlar, öğrencilerin derse bakışlarını ve yaklaşımlarını değiştirdi. Rol alan çok sayıda öğrencinin daha sosyal bir kişilik kazanmasına katkıda bulundu. Bunda hem arkadaşlarının hem de öğretmenlerin tebrik etmeleri esnasında söyledikleri güzel sözlerin etkisi büyüktü.

Öğretmen-Öğrenci, öğrenci-okul arasında var alan diyalogu daha da canlılaştırdı.

En önemlisi öğrencilerin Türk edebiyatını, olaylar zinciri içinde bir bütün olarak algılamalarını sağladı.

Bir gün ders kitabımızın yazar ekibinden olan Sayın Ali İhsan Kanberoğlu Hocam heyecanla yanıma geldi. Her zamanki mütevazı halinden uza, “Derhal bu oyunları kitap yapacaksın!” diye emretti. Ardından da şu olayı anlattı: “Geçen gün ortak yazılı anında bir öğrencim parmak kaldırdı. Yanına yaklaştığımda, “Hocam, yazarın adını hatırlayamıyorum, fakat okuyan arkadaşımı biliyorum. Onun adını yazsam kabul eder misiniz?” diye sordu.  

Bu olaya kadar kitap yapmayı hiç düşünmemiştim. Çünkü amatörce yazılan oyunlardı. Ustaların oyunlarıyla karşılaştırılmasının lafı bile edilemezdi. Bu yüzden genelin bilgisine arz etmeye pek cesaret edemiyordum.

Sahnelenene tüm oyunları dönem sonunda tekrar gözden geçirdim. Öğrencilerin eleştirileri doğrultusunda düzeltmeler yaptım. Yazıcıdan çıkarıp bir dosyaya yerleştirdim. Adını “Türk Edebiyatıyla Böyle Oynanır” koydum.

Önce yayınevlerine mektup yazdım. Yanıt alamayınca dosyayı elime aldım, yayınevlerini dolaşmaya başladım. Okul yayını, öğretmenlere hitap ediyor, der demez “Yayınlayamayız” yanıtını aldım. Pek çok yayınevine önerdim, sadece İnkılap ve Aka kitapevi yılbaşından sonra programa alabileceklerini söyledi. Ona da altı ay vardı.

Okullar açıldıktan bir süre sonra Milli Eğitim Bakanı Metin Bostancıoğlu okulumuzu ziyaret etti. Öğretmenler odasında sohbet ettik. Sohbet sırasında bir ara televizyonlarda uzun yıllar yayınlanan “Doktorlar” dizisinden hareketle öğretmenlere sitem etti. En azından Doktorlar kadar etkili ve sürekli olabilecek Öğretmenler dizisinin olmamasını bir eksiklik olarak gördüğünü söyledi. “Aranızda yazma kabiliyeti olan yok mu?” diye sorunca, oyunlar aklıma geldi. Yanımda hazır değildi, fakat öğretim yılı başında okul müdürüne teslim ettiğim kopyaları vardı. Müdürümüzün izniyle masasının çekmecesinden aldım, koşarak sayın bakana verdim. Yandaki resimde, kendilerine oyunların içeriklerini anlatıyorum. Çok olumlu buldu, memnuniyetle kabul etti, “Özel olarak ilgileneceğim” dedi.

Daha sonra “Türk Edebiyatıyla Böyle Oynanır” adıyla gönderdiğim metinler Gazi Üniversitesinde içerik, Ankara Üniversitesinde sanat değeri açısından inceletildi. Her ikisinden de çok olumlu rapor geldi.

Ancak raporun birinde “Türk Edebiyatıyla Böyle Oynanır” adının kesinlikle değişmesi gerektiği yazıyordu. O gün için, oyunların başladığı 719 tarihi ile son bulduğu 1919 tarihi arasında bir ilgi kurarak kitabın adını “719’DAN 1919’A EDEBİYATI OYNAYARAK-İZLEYEREK ÖĞRETEN OYUNLAR” olarak belirledim.

TÜYAP Kitap Fuarını gezen öğrencilerim kitabı göremediklerini söyleyince, anladım ki kitabın ismi isabetli olmamıştı. Kitap Milli Eğitim standında sergideydi. Hem de yan yana dizilmiş haldeydi. İsmin değiştirilmemesi konusunda ısrarlı olmayışımı hatalı buldum. Ya da daha kısa ve sıradan bir ad iyi olurdu…

Şimdi yayınevinin görüşü daha değerli olacak, ama yine de “EDEBİYATLA BÖYLE OYNANIR” adıyla yeni baskıya hazırlıyorum.

 

Velilere izlettiğimiz bir gösterinin sonunda bir velinin, “Ne güzel edebiyatımız varmış” sözlerinden çok etkilendim.

Uzun yıllar sonra “Mezunlar Günü’nde yanıma gelen eski bir öğrencim heyecan içinde okul binasını işaret ederek, “Hocam, şu okulda yedi yılım geçti. Unutulmaz anılarım oldu, heyecanlar yaşadım. Geriye baktığımda sanki her şey silinmiş, aklımda sadece yazı tahtası önünde sahnelediğimiz oyundaki heyecanım kaldı. Şimdi daha iyi anlıyorum ki o oyunların heyecanı unutulmaz…

 

Farklı sınıf ve şubeler tarafından sahnelenir, tüm öğrencilere izletilir. İlçe veya ildeki diğer resmi ve özel okullara turneler düzenlenir. Ya da o okulların öğrencileri gruplar halinde, kendi salonumuzda, izlemeye davet edilir.

Birleştirdiğimiz dört oyunu izleyen bir veli tebrik için yanıma yaklaştığında, “Meğer ne güzel edebiyatımız varmış” demişti.

 

Orijinal Adı:

719'DAN 1919'A - Edebiyatı Oynayarak-İzleyerek Öğreten Oyunlar

(Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları, 2002)

 

(İçindekiler ve oyunlarda arka plana alınan edebiyat konularıyla ilgili açıklamalar)

 

ÖNSÖZ.................................................................... 6

OYUNA GİRİŞ...................................................................... 11

BEŞ KELİME BEŞ CÜMLE.................................................. 15

719 MAYISIN ON DOKUZU.............................................. 46

DESTANLAR GEÇİDİ........................................................... 65

KARAHANLI SARAYINDA BİR IŞIK............................. 76

ABBASİ SARAYINDA BİR AVUÇ TÜRK............................ 80

HALK OZANLARI GECESİ................................................ 110

YUNUS DESTANI VE ÖTEKİLER..................................... 140

ŞEYHİ’NİN KERAMETİ....................................................... 176

ŞAİRLER SULTANI ......................................................... 204

ÇAĞ DIŞINDAN GELENLER............................................ 228

TANZİMAT’IN ÜÇ ATLISI............................................. 256

CAN’IN KOPYA HİKAYESİ................................................ 289

BEŞ YILIN İNCİLERİ......................................................... 311

YAŞASIN! ÖĞRETMEN HASTA.................................. 335

PAŞANIN PAŞALIĞI.................................................... 351

OYUNLARDAN EDİNİLECEK BİLGİLER...................................... 372

 

 

 

OYNAYAN VE İZLEYENLER İÇİN

 

OYUNLARDAN EDİNİLMESİ AMAÇLANAN

 

EDEBİYAT BİLGİLERİ

 

OYUN I

  

719'UN 19 MAYISI

  

(İlk Edebi İzler ve Göktürk Yazıtları)

1- İslamiyet öncesi döneme ait sözlü etkinlikler hakkında izlenimler, sığır şölenleri, yuğ törenleri...

2- Hece ölçüsünün millilik kaynağının Orta Asya'da olduğu ve günümüze kadar geldiği,

3- Ozanların toplum içindeki yerleri, kamlar, baksılar, şamanlar , ozanlar.... Hece ölçüsü, yarım uyak ve sazın vazgeçilmezliği,

4- İlk sözlü edebiyat türleri; savlar, sagular, koşuklar...

5- Göktürk yazıtlarının yerleri, ne zaman yazıldığı, kim tarafından yazıldığı, niçin yazıldığı, ne zaman ve kim tarafından okunduğu,

6- Yazıtların biçim özellikleri, kullanılan yazı çeşitleri,

7- Yazıtlarda anlatılanlar, kullanılan sözcükler ve sayıları

8- Türkçe'nin 7. ve 8. yüzyıllarda köklü bir temele sahip olduğu, dönemi itibariyle zengin bir dil olduğunun sezdirilmesi,

9- Atatürk'ün "Gençliğe Hitabesi"yle benzerliği,

10- Orta Asya Türklerinin sosyal ve ekonomik yaşayışları.

   

OYUN II

 

BİR DESTANDIR ORTA ASYA

(Türk Destanlarının Kahramanları ve Konuları)

1- Sözlü geleneğe dahil olan destan türü ve özellikleri,

2- Belli başlı Türk destanları ,

3- Destanlardaki kahramanlar,

4- Destanlarda geçen olaylar,

5- Destanların boyutları ve tarih içindeki yerleri, önemleri,

6- Sosyal hayattaki değişikliklerin destanlara yansımasının sezdirilmesi.

  

OYUN III

 

KARAHANLI SARAYINDAKİ IŞIK

(İslami Dönem İlk Türk Yapıtı)

1- Kutadgu Bilig ve yazarı Yusuf Has Hacip,

2- Kutadgu Bilig'in konusu, hacmi, edebi türü,

3- Kutadgu Bilig'in döneminde takdir görülen bir eser olması,

4- Kutadgu Bilig'in Türk'lerin Müslümanlığı kabul ettikten sonra yazılan ilk eser olması,

5- Yusuf Has Hacip'in tanınması amaçlanmıştır.

 

OYUN IV

  

ABBASİ SARAYINDA BİRKAÇ TÜRK

(İslami Dönem İlk Yapıtlar)

1- Kaşgarlı Mahmut ve Divan-ü Lugati’t Türk (Türk Dilleri Sözlüğü) adlı eserinin önemi,

2- Araplara Türkçeyi öğretmek amacıyla yazılmış olması,

3- İçerik ve özellikleri, dili, ansiklopediye benzemesi,

4- Sekiz binden fazla sözcü~ün bulunması,

5- İslamiyet öncesi Türk Edebiyatı ve Türk dili hakkında geniş bilgiler içermesi,

6- Özellikle Türk dilinin temel kitabı oluşunun yanında, öteki bilimlere de kaynak oluşu,

7- Abbasi Halifesi'ne sunulması,

8- Edip Ahmet’in tanınması, Atabetü’l Hakayık adlı eserinin içerik ve diğer özelliklerinin bilinmesi

9- Eserin yazılış amacı,

10- Dil ve anlatım özellikleri, boyutu, üslubu, türü....

 

OYUN V

 

HALK OZANLARI GECESİ

(Türk Halk Edebiyatı)

1- Türk Halk edebiyatı hakkında genel bilgiler,

2- Aşık geleneğinde çıraklık, kalfalık ve cönkler...

3- Halk şiirinde dil ve vezin,

4- Halk şiirinde şiir türleri, koşma, semai, destan, varsağı, güzelleme....

5- Aşık Veysel Şatıroğlu ve önemi,

6- Karacaoğlan, Köroğlu, Dadaloğlu, Pir Sultan Abdal, Emrah... gibi ozanların edebiyatımızdaki yeri ve önemi.

 

OYUN VI

 

YUNUS DESTANI VE ÖTEKİLER

(Tasavvuf Edebiyatı ve Mensupları)

1- Tasavvufla ilgili temel bilgiler,

2- Hacı Bektaş Veli ve yapıtı "Makalat",

3- YUNUS EMRE'nin ayrıntılı yaşam öyküsü, kişiliği, sanatı, dili, ilahileri, Mevlana ile görüşmesi, etkileri...

4- Ahmet Yesevi'nin dili, sanatı, Orta Asya'daki etkinlikleri, Anadolu'daki etkileri...

5- Mevlana'nın kişiliği, sanatı, dili, mesnevisi....

  

OYUN VII

  

ŞEYHİ'NİN KERAMETİ

(Divan Edebiyatının Kuruluş Dönemi)

1- Divan edebiyatının başlamasında etkili olan şairler,

2- Divan edebiyatının başlamasını hazırlayan nedenler,

3- Divan edebiyatı nazım türleri ve özellikleri.

4- Padişah ve şehzadelerin şiire olan ilgileri,

5- Hoca Dehhani'nin katkıları,

6- Şeyhi’nin yaşamından bir kesit, kişiliği ve sanatı,

7- Harname'nin konu ve içeriği,

8- Aruz hataları, Arapça ve Farsça sözcüklere yönelmenin nedenleri,

9- Türkçe'nin avam dili olarak adlandırılması,

10- Padişah, sadrazam ve öteki devlet yetkililerinin sanatçıları destekleme yöntemleri ve yararları Şairlerin geçim kaynakları.

     

OYUN VIII

  

ŞAİRLER SULTANI

(SULTAN-ÜŞ ŞUARA)

(Divan Edebiyatının Yükselme Dönemi)

1- Şair Zati'nin sanatı ve kişiliği ile Baki’nin sanatına katkıları,

2- Divan şairlerinin geçim kaynakları: parayla şiir yazmaları, bahşişler, tımarlar, makam ve nişanlar...

3- Dönemin diğer şairleri ile ilgili genel kınılar,

4- Aruz için Arapça ve Farsça sözcük kullanılması,

5- Baki’nin yaşam öyküsünden kesitlerle verilmeye çalışılan kişiliği, sanatı, dili, gazelleri, edebiyatımızdaki yeri ve önemi, etkileri...

6- Kanuni Sultan Süleyman'ın şairliği ve sanatçılara verdiği değer,

7- FUZULI'nin sanatı, kişiliği, Kanuni'ye ilişkisi, şikayetnamesi, kendisinin İstanbul’a gelmemesi, edebiyatımızdaki yeri ve önemi.

8- Hep İran ve Arap edebiyatının örnek alınmasına tepkilerin yoğunlaşması...

  

OYUN IX

 

ÇAĞ DIŞINDAN GELENLER

(Divan Edebiyatının Yükselme Döneminin Sonu)

1- Divan edebiyatının genel özellikleri,

2- Şeyh Galip'in kişiliği, sanatı, dili, Hüsn-ü Aşk mesnevisi ve yaşamından kesitler, Sebk-i Hind (Hind üslubu) üslubunun yaygınlaştırması,

3- Nefi'nin sanatı, üslubu, kaside şairi oluşu,

4- Şeyhülislam Yahya'nın üslubu, gazel şairi oluşu,

5- Nabi'nin sanatı, üslubu, Hikem-i Tarz (Nabi tarzı), dili ve siyasi olaylarla şiir konuları arasındaki ilgi...

6- NEDİM’İN sanatı, kişiliği, dili , gazel ve kasideleri,

7- Nedim’in Lale Devri şairi oluşu,

8- Nedim'in İstanbul’la ilgili kasidesi,

9- Nedim'in dil bakımından öteki şairlere üstünlük sağlaması (Türkçe sözcükler açısından),

10- Nedim'in unutulmayan beyitleri...

 

OYUN X

 

TANZİMAT'IN ÜÇ ATLISI

(Birinci Dönem Tanzimat Edebiyatı)

1- Tanzimat Fermanı'nın siyasi, sosyal ve kültürel alandaki etkileri,

2- Tanzimat'la gelen yenilikler, edebi ortama olan katkıları, edebiyatımıza kazandırdıkları yeni edebi türler.

3- Tanzimat edebiyatının Türk edebiyatına olan katkıları, genel Türk edebiyatı içindeki yeri ve önemi,

4- Şinasi'nin sanatı ve edebi kişiliği, edebiyatımıza katkıları, ilk gazete sahibi oluşu, noktalama işaretlerini ilk kullanması,

5- "Şair Evlenmesi"nin ilk, "Vatan Yahut Silistre"nin ilk sahnelenen oyun olduğu,

6- Namık Kemal'in vatan şairi oluşu, Türk edebiyatına olan katkıları, yaşam öyküsünden kısa kesitler,

7- Ziya Paşanın sanatı, edebi kişiliği, etkileri...

8- Tanzimat döneminde Batı edebiyatlarıyla, özellikle Fransız edebiyatıyla olan ilişkiler, etkilenmeler...

9- Şair ve yazarların sanat hakkındaki görüşleri,

10- Sanat toplum içindir tezinin savunulması, sanatın halkı eğitmek için kullanılan bir araç olarak görülmesi

11- Konu ve içerikte yaptıkları değişikliklere rağmen, biçimde hala Divan edebiyatı kuralları içinde kalmaları.

 

OYUN XI

 

CAN'IN KOPYA HİKAYESİ

(İkinci Dönem Tanzimat Edebiyatı)

1- Birinci dönemle ikinci dönem arasındaki sanata bakış farkları, benimsenmesi, Sanat sanat içindir" görüşünün egemenliği.

2- İstibdat devri ile sanatçılar arasındaki ilgi, baskıların sanatçıları yıldırması,

3- İkinci dönem Tanzimatçıların dil anlayışları,

4- Abdülhak Hamit'in sanatı ve kişiliği, önemli eserleri,

5- Abdülhak Hamit'in, oynanmaktan çok okunmak için tiyatro yazması,

6- Recaizade Mahmut ile Muallim Naci arasındaki edebi kavga,

7- Ahmet Mithat Efendi'nin verimliliği, birinci ve ikinci Tanzimat döneminde yazdığı halde her ikisine de katılmadığı, roman adaptasyonları...

8- Ahmet Vefik Paşa'nın özellikle Fransız edebiyatından yaptığı tercüme ve adapte oyunlarla Türk tiyatrosuna hizmetleri,

9- Türk edebiyatındaki ilkler. (Tiyatro, roman, makale, çeviri, köy hikayesi, köy romanı.....)

 

OYUN XII

 

BEŞ YILIN İNCİLERİ

 

(Edebiyat-ı Cedide - Servet-i Fünun Dönemi)

1- Genel hatlarıyla "Sanat sanat içindir görüşüne bağlı kalmalarının nedenleri,

2- Baskılı yönetimin şair ve yazarları ruhsal yönden nasıl etkilediği ve bunun eserlerindeki kahramanlara yansıması; karamsar ve zayıf yapılı kahramanların tercih edilmesi,

3- Tevfik Fikret'in sanatı ve kişiliği, edebiyatımızdaki yeri, önemi, etkileri.

4- Halit Ziya Uşaklıgil'in sanatı, kişiliği, edebiyatımızdaki yeri, önemi, etkileri.

5- Cenap Şahabettin’in sanatı ve kişiliği, edebiyatımızdaki yeri, önemi, etkileri.

6- Mehmet Rauf'un sanatı ve kişiliği, edebiyatımızdaki yeri, önemi, etkileri.

7- Recaizade Mahmut Ekrem'in bu dönemdeki koordinatörlüğü, genç şair ve yazarları etkilemesi,

8- Beş yıllık kısa bir süre içinde öteki dönemlere göre çok daha geniş ölçüde eser verilmiş olması,

9- Batı etkisiyle başlayan edebiyatımızın bu dönemde artık iyice kökleştiği,

10- Hüseyin Rahmi Gürpınar ve Ahmet Rasim'in bu dönemdeki konumları,

11- Edebi akımların etkisi,

12- Servet-i Fünun ve Edebiyat-ı Cedide adlarının anlamları,

13- Edebiyat-ı Cedide'nin bir dönemden çok bir edebi bir topluluk olduğu...

  

OYUN XIII

  

YASASIN! ÖĞRETMEN HASTA

(Fecr-i Ati Dönemi)

1- Fecr-i Ati'nin kuruluş nedenleri, beyannamesi,

2- Amaçları ve ulaşamadan dağılmaları,

3- Ahmet Haşim'in topluluk içindeki yeri, etkinliği, devamlığı,

4- Sanat anlayışları, şahsi ve muhterem oluşu,

5- Topluluğa dahil olan şair ve yazarlar,

6- Topluluk üyelerinin daha çok, sonraki dönemlerde de eserler vermeye devam etmeleri,

7- Edebiyat-ı Cedide ile olan yakınlıkları, anlayış benzerlikleri...

  

OYUN XIV

 

PAŞANIN PAŞALIĞI

(Milli Edebiyat Dönemi)

1- Milliyetçilik ve dil konuları, şair ve yazarların ilgileri, Ömer Seyfettin ile Ziya Gökalp'in düşünceleri,

2- Edebi eserlerde "Türkçülük" düşüncesinin etkileri,

3- Yabancı dil kurallarının ter edilmesi,

4- Türkçe sözcüklerin kullanılması,

5- Genç Kalemler dergisinin Milli Edebiyat Dönemi'nin başlamasındaki rolü,

6- İstanbul Türkçesinin benimsenmesi,

7- Hece vezni ve halk edebiyatı nazım birimi dörtlüğün yaygın biçimde kullanılması,

8- Ömer Seyfettin'in sanat anlayışı, kişiliği, etkisi, hizmetleri.

9- Ziya Gökalp'in sanat anlayışı, düşünceleri, etkisi,

10- Milli Edebiyat döneminin başlaması ve bitişi, katılan sanatçılar, bu sanatçıların daha sonra gelen "Milli Mücadele" döneminde de eserler vermeye devam etmeleri

11- Yahya Kemal Beyatlı'nın sanat anlayışı, kişiliği , aruz veznindeki ısrarı ve başarısı, etkileri....

 

717’DEN 1919’A EDEBİYATI OYNAYARAK-İZLEYEREK ÖĞRETEN OYUNLAR

(Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları, Sefer YÜRÜK, 2002)

 H.Avni Sözen Anadolu Lisesinde görev yaptığım yıllarda, sınıf içinde uygulamak amacıyla yazdığım Türk edebiyatıyla ilgili on dört kısa oyun – 2002 yılında Milli Eğitim Bakanlığı yayınları arasında çıktı. Edebiyatı öğretmekten çok sevdirmeyi, edebiyat derslerine renk ve hareketlilik kazandırmayı amaçlayan 14 kısa oyun...

Farklı sınıf ve şubeler tarafından sahnelenir, tüm öğrencilere izletilir. İlçe veya ildeki diğer resmi ve özel okullara turneler düzenlenir. Ya da o okulların öğrencileri gruplar halinde, kendi salonumuzda, izlemeye davet edilir.

Birleştirdiğimiz dört oyunu izleyen bir veli tebrik için yanıma yaklaştığında, “Meğer ne güzel edebiyatımız varmış” demişti.

 

 

 

 

ARŞİVDEN
 

 

Eğitimci Programları (İndir)

 

Copyright © 2048 Your Company Name | Validate XHTML & CSS